تبلیغات
بسوی بینهایت - ‌امام‌ موسی‌ صدر کیست؟
بسوی بینهایت
ما آمده ایم تا سرباز مهدی فاطمه(س) شویم
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 22 اسفند 1389 توسط مصیب شجاعی
  ‌امام‌ موسی‌ صدر کیست؟

چه‌ نقشی‌ در منطقه‌ ایفا و چه‌ هدفی‌ را دنبال‌ می‌کرد؟
چرا وجود او ترس‌ و دلهره‌ در دل‌ برخی‌ افکند؟
چرا مرتکب‌ چنین‌ جنایتی‌ در حق‌ او شدند؟
چرا تاکنون‌ که‌ قریب‌ سه‌ دهه‌ از ربودن‌ او گذشته، پیگیری‌ درخوری‌ برای‌ آزادی‌اش‌ صورت‌ نگرفته؟
چرا دولتمردان‌ و سیاست‌ پیشگان‌ سکوت‌ پیشه‌ کردند؟
سیر وقایع‌ و حوادث‌ پس‌ از ربودن‌ نشان‌ می‌دهد که‌ این‌ عملیات‌ با برنامه‌ریزی‌ حساب‌شده‌ و مورد توافق‌ در سطوح‌ مختلف‌ منطقه‌ای‌ و بین‌المللی‌ انجام‌ گرفته‌ است.


ولادت‌
« موسی‌ » فرزند چهارم‌ آیت‌االعظمی‌ صدرالدین‌ صدر، فقیه‌ بزرگ، جزو مراجع‌ ثلاث‌ قم‌ و جانشین‌ آیت‌االعظمی‌ شیخ‌ عبدالکریم‌ حائری‌ یزدی، مؤ‌سس‌ حوزة‌ علمیة‌ قم، است.
وی‌ در 14 خرداد 1307ش. در قم‌ به‌ دنیا آمد. پس‌ از اتمام‌ دورة‌ ابتدایی‌ و فراگرفتن‌ مقدمات‌ علوم‌ حوزوی، در سال‌ 1322 ش. رسماً‌ وارد حوزة‌ علمیة‌ قم‌ شد.




حوزة‌ علمیة‌ قم‌
‌اساتید او در قم‌ آیات‌ عظام‌ سلطانی‌ طباطبایی، محقق‌ داماد، حجت‌ کوه‌ کمره‌ای، امام‌ خمینی( ره‌ )، سید احمد خوانساری‌ در فقه‌ و اصول‌ و علامة‌ طباطبایی‌ و سید رضا صدر در فلسفه‌ بودند.
سید موسی‌ صدر در فراگیری‌ علم‌ بسیار کوشا و پرتلاش‌ بود و ذهن‌ فعال‌ و استعداد ذاتی‌اش‌ هم‌ برای‌ درک‌ سریع‌ مسائل‌ بیشتر به‌ وی‌ کمک‌ می‌کرد. و این‌ سبب‌ شده‌ بود تا خیلی‌ زود نزد اساتید و سایر شاگردان‌ برجسته‌ و شاخص‌ شود.
آیت‌االعظمی‌ سلطانی‌ طباطبایی‌ دربارة‌ نحوة‌ تحصیل‌ وی‌ چنین‌ می‌گویند:
«‌آقا موسی‌ خیلی‌ زحمت‌ می‌کشید. خیلی‌ خوش‌ فهم‌ بود. اینها باعث‌ شده‌ بود تا زود ترقی‌ نماید.اگر الاَّن‌ بود جزو مراجع‌ بزرگ‌ و مسلم‌ تقلید بود.»
او در همین‌ دوران‌ به‌ تدریس‌ کتب‌ مطول، قوانین، رسائل‌ و مکاسب‌ می‌پردازد و از سرآمدان‌ و اساتید برجستة‌ دروس‌ سطح‌ در حوزة‌ علمیة‌ قم‌ می‌شود و درس‌ او به‌ یکی‌ از شلوغ‌ترین‌ دروس‌ سطح‌ در حوزة‌ علمیه‌ تبدیل‌ می‌شود.
از شاگردان‌ ایشان‌ در قم‌ می‌توان‌ به‌ آیت‌ا شیخ‌ یوسف‌ صانعی‌ و حجت‌الاسلام‌ هاشمی‌ رفسنجانی‌ و آیت‌ا بهجت، امام‌ جمعة‌ اردکان، اشاره‌ کرد.
دوستان‌ نزدیک‌ و هم‌ بحثهای‌ اصلی‌ ایشان‌ در قم‌ آیات‌ عظام‌ سید موسی‌ شبیری‌ زنجانی، عبدالکریم‌ موسوی‌ اردبیلی، شهید بهشتی، سیدمهدی‌ روحانی، شیخ‌ مجد الدین‌ محلاتی‌ و ناصر مکارم‌ شیرازی‌ بودند.

 
دانشگاه‌ تهران‌
‌سید موسی‌ صدر در سال‌ 1329 وارد دانشکدة‌ حقوق، و در رشتة‌ اقتصاد از دانشگاه‌ تهران‌ در سال‌ 1332 فارغ‌التحصیل‌ می‌شود. او اولین‌ روحانیی‌ است‌ که‌ به‌ دانشگاه‌ وارد شده‌ است. وی‌ به‌ زبانهای‌ عربی، انگلیسی‌ و فرانسه‌ آشنایی‌ کامل‌ داشت. در همین‌ سال‌ بود که‌ پدر بزرگوار او از دنیا می‌روند.


ورود به‌ حوزة‌ علمیة‌ نجف‌
‌سید موسی‌ صدر پس‌ از آن‌ به‌ نجف‌ می‌رود تا دورة‌ جدید تحصیلات‌ حوزوی‌ خود را آغاز کند و تا سال‌ 1337 در نجف‌ می‌ماند و به‌ تکمیل‌ این‌ تحصیلات‌ می‌پردازد. در این‌ سالها نزد آیات‌ عظام‌ سید محسن‌ حکیم، ‌تصویر شناسنامة‌ امام‌ موسی‌ صدر ‌شیخ‌ مرتضی‌ آل‌یاسین، سید عبدالهادی‌ شیرازی‌ و شیخ‌ حسین‌ حلی‌ به‌ فراگیری‌ فقه‌ و در محضر آیت‌االعظمی‌ سید ابوالقاسم‌ خویی‌ به‌ فراگیری‌ اصول‌ می‌پردازد و فلسفه‌ را نیز نزد آیت‌ا شیخ‌ صدرا بادکوبه‌ای‌ می‌آموزد. در نجف‌ به‌ عضویت‌ هیئت‌ امنای‌ جمعیت‌ « منتدی‌ النشر » در آمد و در حوزة‌ نجف‌ نیز رسائل‌ ( اصول‌ )، مکاسب‌ (فقه‌) و شرح‌ منظومه‌ ( فلسفه‌ ) را تدریس‌ کرد. هم‌ بحث‌های‌ ایشان‌ در نجف، آیت‌ا شهید سید محمد باقر صدر و مرحوم‌ سید محمد علی‌ موحد ابطحی‌ بودند. ‌


سفر به‌ لبنان
‌در ایام‌ اقامت‌ در نجف‌ برای‌ دیدار از بستگان‌ به‌ لبنان‌ رفت‌ و با رهبر شیعیان‌ آن‌ کشور آیت‌االعظمی‌ علامه‌ شرف‌الدین، دیدار کرد. این‌ دیدار از لبنان‌ سبب‌ علاقة‌ فراوان‌ علامه‌ شرف‌الدین‌ به‌ آقای‌ صدر و زمینه‌ساز دعوت‌ برای‌ هجرت‌ سید موسی‌ به‌ لبنان‌ شد. در همین‌ ایام‌ بود که‌ آیت‌ا بروجردی‌ از ایشان‌ می‌خواهد که‌ برای‌ کارهای‌ تبلیغاتی‌ و ارشادی‌ به‌ ایتالیا برود، اما آقای‌ صدر از ایشان‌ عذرخواهی‌ می‌کند و این‌ درخواست‌ را نمی‌پذیرد.
‌بازگشت‌ به‌ ایران‌
‌آقای‌ صدر در اوایل‌ زمستان‌ 1337 از نجف‌ به‌ ایران‌ بازمی‌گردد و سردبیری‌ اولین‌ نشریة‌ حوزة‌ علمیة‌ قم‌ به‌ نام‌ « درسهایی‌ از مکتب‌ اسلام‌ » را به‌ همراه‌ جمعی‌ از روحانیون‌ به‌ عهده‌ می‌گیرد. اعضای‌ هیئت‌ مؤ‌سس‌ و تحریریه‌ آقایان‌ سید موسی‌ صدر، علی‌ دوانی، جعفر سبحانی، مجدالدین‌ محلاتی، ناصر مکارم‌ شیرازی، سید عبدالکریم‌ موسوی‌ اردبیلی، حسین‌ نوری‌ همدانی، محمود واعظزاده‌ خراسانی‌ و سید مرتضی‌ جزایری‌ بودند.
از جمله‌ آثار قلمی‌ ایشان‌ سلسله‌ مقالات‌ مکتب‌ اقتصادی‌ اسلام‌ است‌ که‌ در همین‌ مجله‌ منتشر شد. از دیگر کارهای‌ فرهنگی‌ در این‌ ایام‌ گرفتن‌ امتیاز و ادارة‌ یک‌ دبیرستان‌ ملی‌ در قم‌ بود.
همچنین‌ با همفکری‌ حضرات‌ آیات‌ دکتر بهشتی‌ و مکارم‌ شیرازی‌ طرحی‌ گسترده‌ برای‌ اصلاح‌ نظام‌ آموزشی‌ حوزه‌های‌ علمیه‌ طراحی‌ و تدوین‌ کردند.
 

‌هجرت‌ به‌ لبنان‌
‌اواخر سال‌ 1338 است‌ که‌ سید موسی‌ صدر به‌ لبنان‌ هجرت‌ می‌کند. اگر به‌ تاریخ‌ لبنان‌ نگاهی‌ بیفکنیم، می‌بینیم‌ که‌ شیعیان‌ آن‌ کشور همواره‌ از جانب‌ حکام‌ مورد ظلم‌ و ستم‌ واقع‌ می‌شدند. در ابتدا به‌ دست‌ بنی‌امیه‌ و بنی‌عباس‌ و سپس‌ سلسلة‌ ایوبیان‌ و بعد نوبت‌ به‌ امپراطوری‌ عثمانی‌ می‌رسد. در زمان‌ احمد پاشا جزار، حاکم‌ لبنان، بود که‌ از جانب‌ امپراطوری‌ عثمانی‌ فرمان‌ قتل‌ عام‌ شیعیان‌ صادر می‌شود. پس‌ از عثمانی‌ نیز، لبنان‌ مستعمرة‌ فرانسه‌ می‌شود و در تمام‌ این‌ سالها شیعیان‌ مظلوم‌ترین‌ قشر جامعة‌ لبنانی‌ بودند. آقای‌ صدر با آگاهی‌ از این‌ پیشینه‌ و با تلاش‌ برای‌ زدودن‌ این‌ غبار و زنگار چند صدساله‌ پس‌ از ورود به‌ لبنان، شهر صور را برای‌ فعالیت‌ برمی‌گزیند. وی‌ با توجه‌ به‌ ویژگی‌های‌ جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی‌ و سیاسی‌ لبنان‌ و منطقه‌ اقداماتی‌ را برای‌ بهبود اوضاع‌ شیعیان‌ آغاز می‌کند. در این‌ راه‌ پر از رنج‌ و سختی‌ لحظه‌ای‌ آرام‌ ننشست، تا به‌ اهداف‌ خود رسید.
ایشان‌ با تلاش‌ و کوشش‌ شبانه‌روزی‌ موفق‌ می‌شود در لبنان، کشوری‌ که‌ بیش‌ از هفده‌ طایفه‌ و مذهب‌ را در دل‌ خود جای‌ داده‌ است، منظومة‌ منسجم‌ فکری‌ و آرمان‌های‌ والای‌ خود را اجرا کند.
در ابتدای‌ ورودش‌ به‌ لبنان‌ جمله‌ای‌ برسر زبانها افتاده‌ بود: « جأ شرف‌الدین‌ شاباً‌ » یعنی‌ علامه‌ شرف‌الدین‌ جوان‌ نزد ما آمده‌ است. چندی‌ نگذشت‌ که‌ مردم‌ لبنان‌ سید موسی‌ صدر را « امام‌ موسی‌ صدر » خطاب‌ کردند.


‌اعتقاد به‌ تشکیلات‌ ‌و هماهنگی
امام‌ موسی‌ صدر به‌ داشتن‌ تشکیلات‌ منسجم‌ و کار هماهنگ‌ بسیار اعتقاد دارد و کار خود را با ایجاد چنین‌ ساز و کارهایی‌ آغاز کرد. ایشان‌ در این‌ باره‌ چنین‌ می‌گوید: ‌در این‌ دنیای‌ سازمانی، اگر ما بخواهیم‌ تک‌ روی‌ کنیم‌ به‌ نظر من‌ نهایت‌ سادگی‌ است. ما اگر امروز عمل‌ دسته‌ جمعی‌ نداشته‌ باشیم‌ کلاهمان‌ پس‌ معرکه‌ است‌ که‌ هست. برای‌ اینکه‌ همه‌ چیز منظم‌ و تشکیلاتی‌ و سازمانی‌ است.
امام‌ موسی‌ صدر با یاری‌ گرفتن‌ از تحقیقات‌ و بررسی‌های‌ عمیق‌ میدانی‌ که‌ یا خود و همکارانشان‌ در مناطق‌ مختلف‌ لبنان‌ انجام‌ دادند، یا از نتایج‌ تحقیقات‌ و بررسی‌ هیئت‌های‌ مختلف‌ سازمان‌ ملل‌ برگرفتند، به‌ درک‌ کاملی‌ از واقعیتها به‌ اوضاع‌ و ساختار اجتماعی‌ و اقتصادی، آن‌ روز لبنان‌ رسیدند.
امام‌ در مصاحبه‌ای‌ گفته‌ است: ‌
«کیلومتر شمار ماشین‌ فولکس‌ واگن‌ کوچک‌ من‌ سالانه‌ حدود صد و پنجاه‌ هزار کیلومتر کار می‌کند و این‌ به‌ سبب‌ گشت‌ و گذار در کوه‌ها و راههای‌ لبنان‌ است.»
امام‌ صدر با چنین‌ بررسیی‌ هر اقدامی‌ را که‌ آغاز کرد در قالب‌ تشکیلاتی‌ راه‌اندازی‌ می‌کرد.

انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌
‌امام‌ موسی‌ صدر هرچند که‌ در ایران‌ حضور نداشت. اما تحولات‌ اجتماعی‌ ایران‌ را به‌ دقت‌ دنبال‌ می‌کرد. ایشان‌ در طول‌ 15 سال‌ از سال‌ 42 تا 57 که‌ انقلاب‌ ایران‌ به‌ ثمر نشست‌ لحظه‌ای‌ در کمک‌ انقلابیون، رهبری‌ و مبارزین‌ ایرانی‌ خارج‌ از کشور درنگ‌ نکرد و از تمامی‌ امکانات‌ خود حتی‌ آبروی‌ خود در این‌ راه‌ مایه‌ گذاشت. ایشان‌ هم‌ با حضرت‌ امام‌ ( ره‌ ) در ارتباط‌ بودند و هم‌ با شخصیت‌هایی‌ چون‌ شهید بهشتی، شهیدمطهری، شهید مفتح‌ و دیگران. همچنین‌ با دانشجویان‌ انقلابی‌ خارج‌ از کشور که‌ در قالب‌ انجمن‌های‌ اسلامی‌ فعالیت‌ می‌کردند مرتباً‌ در تماس‌ بودند.
پس‌ از دستگیری‌ حضرت‌ امام‌ ( ره‌ ) در خرداد 1342 نیز امام‌ موسی‌ صدر به‌ واتیکان‌ می‌رود و با وزیر خارجة‌ پاپ‌ دیدار می‌کند و به‌ طور منطقی‌ و مستدل‌ از روحانیت‌ و عملکرد آنان‌ دفاع‌ می‌کند و پس‌ از تبعید حضرت‌ امام‌ به‌ ترکیه‌ نیز امام‌ موسی‌ صدر به‌ اروپا و شمال‌ آفریقا سفر و با شخصیت‌های‌ مذهبی‌ و با نفوذ مسیحی‌ و شیوخ‌ الازهر دیدار می‌کند و می‌کوشد امنیت‌ حضرت‌ امام‌ ( ره‌ ) را در آنجا و سپس‌ در انتقال‌ به‌ نجف‌ تأمین‌ کند.
امام‌ موسی‌ صدر در سال‌ 1344 طی‌ سفری‌ به‌ ایران‌ از شهرهای‌ مختلفی‌ بازدید و با روحانیون‌ و علما دیدار می‌کند. امام‌ صدر در شیراز درمسجد حضرت‌ ولی‌ عصر ( عج‌ ) به‌ سخنرانی‌ می‌پردازد و مردم‌ را به‌ مبارزه‌ علیه‌ ظلم‌ و ستم‌ شاه‌ فرا می‌خواند.
در سال‌ 1347 امام‌ صدر طی‌ سفری‌ به‌ نجف‌ با مراجع‌ تقلید و حضرت‌ امام‌ دیدار می‌کند. دیدار ایشان‌ با امام‌ طولانی‌ و خصوصی‌ بود به‌ طوری‌ که‌ حساسیت‌ شدید ساواک‌ را برمی‌انگیزد.
در طول‌ تمام‌ سال‌های‌ مبارزه، امام‌ صدر و تشکیلات‌ زیر نظر ایشان‌ همواره‌ پناهگاه‌ و مأمن‌ مبارزین‌ بود. برخی‌ از این‌ افراد حتی‌ مخالف‌ امام‌ صدر بودند اما ایشان‌ با بردباری‌ و سعة‌ صدر فراوان‌ همة‌ مشکلات‌ را حل‌ می‌کردند. حتی‌ به‌ رئیس‌ جمهور وقت‌ سوریه، حافظ‌ اسد، اطلاع‌ داده‌ بود و او نیز به‌ همین‌ اعتبار کمک‌های‌ فراوانی‌ در اختیار مبارزین‌ قرار داد.
همچنین‌ امام‌ در مصاحبه‌ای‌ با روزنامة‌ المحرر در تاریخ‌ 1974 مبارزات‌ امام‌ خمینی‌ و مردم‌ ایران‌ را بر ضد شاه‌ به‌ گوش‌ جهان‌ عرب‌ می‌رساند. در نشست‌ یک‌ ساعته‌ای‌ که‌ با امیر عبدا، ولیعهد وقت‌ عربستان‌ سعودی‌ و پادشاه‌ کنونی‌ آن‌ کشور، داشت‌ سه‌ چهارم‌ از وقت‌ را به‌ تبیین‌ اهمیت‌ و جایگاه‌ انقلاب‌ اسلامی‌ پرداخت‌ و آنان‌ را پیش‌ از پیروزی‌ انقلاب‌ به‌ داشتن‌ روابط‌ حسنه‌ و سازنده‌ با انقلاب‌ فراخواند.
در اردیبهشت‌ 57 نیز « لوسین‌ جرج‌ » خبرنگار روزنامة‌ لوموند فرانسه‌ را که‌ قبلاً‌ در حضور امام‌ صدر مسلمان‌ و شیعه‌ شده‌ بود، با هماهنگی‌ با بیت‌ امام‌ به‌ نجف‌ فرستاد تا مصاحبة‌ تاریخی‌ خود را با امام‌ خمینی‌ انجام‌ دهد. این‌ نخستین‌ مصاحبة‌ حضرت‌ امام‌ با روزنامه‌های‌ خارجی‌ بود که‌ با تدبیر امام‌ صدر صورت‌ گرفت.
امام‌ موسی‌ صدر در شهریور سال‌ 1357 و کمی‌ پیش‌ از سفر به‌ لیبی‌ مقاله‌ای‌ تحت‌ عنوان‌ « ندأ الانبیا » برای‌ روزنامة‌ لوموند فرانسه‌ نوشت‌ و انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ را ادامة‌ حرکت‌ انبیأ در تاریخ‌ نامید و از امام‌ خمینی‌ به‌ نام‌ « الامام‌ الاکبر » نام‌ برد.
ارتباط‌ امام‌ موسی‌ صدر و امام‌ راحل (ره‌) به‌ گونه‌ای‌ بود که‌ وقتی‌ حضرت‌ آیت‌الله موحد ابطحی‌ در نجف‌ از ایشان‌ سؤ‌ال‌ می‌کنند که‌ بر فرض‌ انقلاب‌ شما به‌ پیروزی‌ رسید، چه‌ کسی‌ را دارید که‌ بتوانید زمام‌ امور را به‌ او بسپرید، حضرت‌ امام‌ پاسخ‌ می‌دهند: ‌
«رفیق‌ خودت‌ آقاموسی. »
با تأسیس‌ مجلس‌ اعلای‌ اسلامی‌ شیعیان‌در لبنان‌ نیز، امام‌ خمینی‌ در پاسخ‌ برخی‌ فضلای‌ ایرانی‌ مقیم‌ نجف، امام‌ صدر را امید خود برای‌ ادارة‌ حکومت‌ پس‌ از شاه‌ نامید. در زمستان‌ 1350 و بر اساس‌ تقاضای‌ مراجع‌ وقت، امام‌ موسی‌ صدر دربارة‌ برخی‌ زندانیان‌ سیاسی‌ با شاه‌ گفتگو نمود، که‌ بعضی‌ از آنان‌ از جمله‌ حجت‌ الاسلام‌ و المسلمین‌ هاشمی‌ رفسنجانی، اندکی‌ بعد از زندان‌ آزاد شدند.
امام‌ موسی‌ صدر در تابستان‌ 1356، و با اقامة‌ نماز، تدفین‌ و برپایی‌ مراسم‌ چهلمین‌ روز شهادت‌ دکتر شریعتی‌ در بیروت، از سست‌ شدن‌ پیوند جوانان‌ تحصیل‌کرده‌ با روحانیت، جلوگیری‌ به‌ عمل‌ آورد.
در پی‌ شهادت‌ حاج‌ آقا مصطفی‌ خمینی‌ در پائیز سال‌ 1356، وی‌ پسر عموی‌ خود شهید آیت‌ا سید محمدباقر صدر را بر آن‌ داشت‌ تا بیش‌ از پیش‌ به‌ حمایت‌ از امام‌ خمینی‌ برخیزد. بدون‌ تردید بزرگ‌ترین‌ خدمت‌ امام‌ موسی‌ صدر به‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ آن‌ بود که‌ در سالهای‌ 1356 تا 1357 و پس‌ از قریب‌ دو دهه‌ ترویج‌ ارزشهای‌ زیبای‌ اسلام‌ راستین‌ در لبنان، عموم‌ مردم، خصوصاً‌ شیعیان‌ و بالاخص‌ کادرهای‌ مقاومت‌ آن‌ کشور را با این‌ انقلاب‌ آشنا و مرتبط‌ نمود.


ربودن امام موسی صدر
امام موسی صدر، در سوم شهریور 1357 در آخرین مرحله از سفرهای دوره‌ای خود به کشورهای عربی و تلاش برای پایان دادن به جنگ داخلی لبنان و جلوگیری از تجاوزات اسرائیل، طی دعوت رسمی معمر قذافی به لیبی رفت و در روز نهم شهریور در آن کشور، ربوده شد و تاکنون در زندان‌های رژیم لیبی به سر می‌برد.
نگاهی به منظومۀ فکری امام موسی صدر
سرچشمة‌ تمام‌ اقدامات‌ امام‌ صدر فکر و اندیشة‌ ایشان‌ است. عملکرد موفق‌ ایشان‌ طی‌ سال‌های‌ حضور در لبنان‌ نشان‌ دهندة‌ تفکر عمیق‌ و ذهن‌ خلاقی‌ است‌ که‌ برای‌ بسیاری‌ از مشکلات‌ جامعه‌ اندیشه‌ کرده‌ و راهکار و راه‌ حل‌ را یافته‌ است. بخشی‌ از این‌ اندیشه‌ در مقالات، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های‌ ایشان‌ با رسانه‌های‌ مختلف‌ آمده‌ است‌ که‌ در اینجا به‌ بخشی‌ از آنها اشاره‌ می‌کنیم:
1. مجموعه‌ مقالات‌ دربارة‌ « اقتصاد در مکتب‌ اسلام‌ »
2. اسلام‌ و فرهنگ‌ قرن‌ بیستم‌
3. مقدمة‌ مفصلی‌ بر کتاب‌ « تاریخ‌ فلسفة‌ اسلامی‌ » نوشته‌ شرق‌شناس‌ مشهور، هانری‌ کربن‌
4. مقدمه‌ای‌ مبسوط‌ دربارة‌ حضرت‌ زهرا ( س‌ ) بر کتاب‌ سلیمان‌ کتانی، متفکر مسیحی‌ لبنان.
5. تقریرات‌ ایشان‌ بر درسهای‌ حضرت‌ آیت‌ا العظمی‌ محقق‌ داماد
6. مجموعه‌ سخنرانی‌ها و مقالات‌ دربارة‌ عاشورا
7. دو جلد تفسیر به‌ نامهای‌ « احادیث‌ السحر » و « دراسات‌ للحیات‌ »
8. مجموعه‌ سخنرانی‌ها دربارة‌ مقاومت‌ و مسئلة‌ فلسطین‌
9. اسلام‌ وتحول‌
10. اسلام‌ و تربیت‌ مدنی‌
11. اسلام‌ و زن‌
12. اسلام‌ و عبادات‌
13. معاملات‌ جدید در پرتو فقه‌ اسلامی‌
14. مقدمه‌ بر کتاب‌ « معنی‌ حدیث‌ الغدیر » نوشتة‌ آیت‌ا سید مرتضی‌ خسروشاهی‌
15. مقدمه‌ بر کتاب‌ « قرآن‌ کریم‌ و علوم‌ طبیعی‌ » نوشتة‌ مهندس‌ یوسف‌ مروه‌ و سخنرانیها و مصاحبه‌های‌ دیگر

منابع :
1 ـ کتاب گزارش کمیته پیگیری سرنوشت امام موسی صدر از ربودن تا به امروز
2 ـ http://www.imamsadr.ir



طبقه بندی: درباره بزرگان، 
برچسب ها: ‌امام‌ موسی، ‌امام‌ موسی‌ صدر کیست؟، نگاهی به زندگی امام موسی صدر،
دنبالک ها: امام موسی صدر زنده است؟!، امام موسی صدر، اقدامات امام موسی صدر،
درباره وبلاگ
موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
آیا به نظر شما در مملکت اسلامی ما عدالت اجتماعی وجود دارد؟





نویسندگان
وصیت نامه شهدا
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
لوگوی دوستان

قالب وبلاگ