تبلیغات
بسوی بینهایت - آداب و رسوم پسندیده اعراب جاهلیت
بسوی بینهایت
ما آمده ایم تا سرباز مهدی فاطمه(س) شویم
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 22 اسفند 1389 توسط مصیب شجاعی

نقش خصلتهاى عربى در رشد اسلام

كتاب: تاریخ سیاسى اسلام، سیره رسول خدا، ص 321

نویسنده: رسول جعفریان

محیط زندگى عرب جاهلى سبب رشد خصلتهاى ویژه‏اى در اعراب شده و آنان را به گونه‏اى خاص تربیت كرده بود.زندگى دشوار قبیله‏اى بر افراد قبیله فشارهاى خاصى را اعمال كرده و الزامات جغرافیایى و اقتصادى،نیازها و شرایطى ویژه را بوجود مى‏آورد.اعراب در این شرایط تربیت شده و در داشتن برخى خصلتها و ویژگیها برجستگى پیدا مى‏كردند.اگر چه در جاهلیت از این خصلتها و توانمندیها براى مفاسد و مقاصد مطابق با معیارهاى جاهلى بهره‏گیرى مى‏شد،اما اصل و اساس آن خصال این توان را داشت كه در مسیرهاى دیگرى نیز بكار گرفته شود.كما این،كه برخى خصلتها در اصل در شمار ارزشهاى اخلاقى مثبت بود.

رسول خدا(ص)با تلاشهاى پیگیر خود،توانست آن هدف والایى را كه اسلام انسان را به سوى آن فرا مى‏خواند،در صحابه جایگزین سازد،خصال موجود را در ارتباط با آن‏هدف والا بكار گیرد و بدین ترتیب،همان خصلتها توانسته است زمینه‏اى براى رشد اسلام گردد.


از جمله خصلتهاى عرب جاهلى،توانایى تحمل شداید و سختیها بود.این ویژگى در ساختن یك قوم و آماده كردن او براى مقابله با دشواریها و مشكلات،كاربرد جدى و عملى دارد.رسول خدا (ص)در مواجهه با مشركان و اشراف و قبایل بدوى عرب و نیز جنگهاى طولانى با آنها در مدینه،از این ویژگى موجود در اصحاب خود بهره كافى برد،زیرا در آن شرایط مسلمانان گرفتار مشكلات فراوانى شدند،اما از آنجا كه عرب جاهلى در محیط گرم و سوزان عربستان در شرایط سخت و بدون آب و گیاه زندگى كرده و با سختیها خو گرفته بود،توانست همراه پیامبر(ص)در محرومیتها مقاومت نماید و در مقابل فشارها تحمل لازم را نشان دهد.زندگى بدون رفاه در جاهلیت،كه بیش از نود درصد مردم با آن درگیر بودند،به اعراب صلابت خاصى داده و این آمادگى را در آنان بوجود آورده بود كه حتى در برابر بى‏آبى بتوانند مقاومت كنند.مطالعه سیره،نشان مى‏دهد كه على رغم وجود مشكلات فراوان،كمتر اعتراضى از ناحیه صحابه بر رسول خدا(ص)شده است.

در اصل،عربها بویژه یاران پیامبر(ص)مردمان اشرافى نبودند بلكه بیشتر آنان از طایفه محروم و زیر دست بودند.نویسنده در آثارى كه مطالعه كرده،تنها به یك مورد اعتراض در این زمینه برخورد كرده و آن این كه یكى از صفه نشینان مسجد مدینه كه معمولا افراد فقیر در آنجا مى‏آمدند،مى‏گوید:در آنجا رسول خدا(ص)قدرى خرما میان افراد قسمت مى‏كرد.یك روز،وقتى آن حضرت در حال نماز بود مردى فریاد زد:،اى رسول خدا!از بس خرما خوردیم شكممان آتش گرفت .رسول خدا(ص)فرمود:به خدایى كه جز او خدایى نیست،اگر توانایى بدست آوردن نان و گوشت داشتم براى شما فراهم مى‏كردم. (1)

ویژگى دیگر اعراب آشنایى با جنگ و درگیرى و حتى عادت بدان بود.در جاهلیت،جنگهاى مداوم قبایل بر سر آب،مرتع و جز آن،روحیه خاصى،خصوصا در اعراب بادیه بوجود آورده بود.جنگهاى بیست ساله و چهل ساله،آن هم در میان دو قبیله،كه احتمالا كل جمعیت آن از چند هزار تجاوز نمى‏كرد،نشانگر لجاجت شدید جنگى آنان است.طبیعى است كه نه تنها مردان بلكه حتى زنان و كودكانى كه در طى این جنگها پرورش یافته و با آن خو گرفته بودند سلحشورانى مى‏شدند كه به راحتى مى‏توانستند رو در روى دشمن ایستاده‏و مصیبتهاى جنگ را تحمل نمایند.بعدها وقتى رسول خدا(ص)براى سرنگونى حاكمیت‏هاى ظالمانه و دفاع از كیان اسلام به جهاد بر ضد دشمنان پرداخته و مجبور شد تا در طى ده سال در مدینه،بیش از هشتاد«غزوه»و«سریه»داشته باشد،از این روحیه سلحشورى اعراب استفاده برد،زیرا روشن است كه مردمى ترسو كه تاب تحمل زخم كوچكى را هم ندارند،نمى‏توانستند چنین حركتهاى نظامى گسترده‏اى را پى در پى در فاصله‏هاى كوتاه انجام دهند،اما از آنجا كه اعراب،در دوره جاهلیت،با جنگ و ستیز پرورش یافته بودند،در جریان ظهور اسلام توانستند براى گسترش و نفوذ هر چه بیشتر اسلام در مناطق مختلف جزیرة العرب،كمك شایانى بنمایند.

این روحیه سلحشورى بعدها در جنگهاى مختلف مسلمین با رومیان و ایرانیان نیز بكار آمد،و لازم است در شمار عوامل پیروزى‏ها و فتحها،براى این خصلت عرب سهمى در نظر گرفته شود .البته نباید غفلت كرد كه در طى جنگهاى مهم صدر اسلام،تنها چند نفر بودند كه با شجاعتهاى بى‏نظیر خویش،دشمن را به شكست مى‏كشاندند و نباید فراموش كرد كه دست كم دو بار،یكى در احد و دیگرى در حنین،كسانى از همین یاران،صحنه نبرد را ترك كردند.

از دیگر صفات بارز عرب جاهلى«مهمان نوازى»آنان است،عرب جاهلى با آنكه براى بدست آوردن منابع زیستى،دائما در تلاش بوده و براى رسیدن به آن به جنگ با رقبا مى‏پرداخت،در عین حال،در برخورد با مهمان و پذیرایى و حمایت از روحیه‏اى كاملا مساعد داشت.این مسأله در مواردى توانست مسلمین را یارى نماید و آنان را از رنج غریبى و تنهایى نجات بخشد.

وقتى مهاجرین از مكه به مدینه آمدند با آن كه تعداد آنها نسبت به توان اقتصادى مردم مدینه زیاد بود،اما مردم مدینه با برخوردارى از روحیه مهمان نوازى،با آغوش باز مهاجرین را پذیرفتند و در این راه از خود ایثار نشان دادند،بطورى كه انصار براى بردن مهاجرین به خانه‏هاى خود،بین آنها قرعه مى‏انداختند. (2)

در قرآن نیز به ایثار آنان توجه داده شده است. (3) این مسأله نه تنها در میان انصار نسبت به مهاجرین بلكه در میان تمامى مسلمین وجود داشت،روحیه مزبور،اگر چه از جاهلیت به ارث رسیده بود،اما اسلام در تقویت آن سهم مؤثرى داشت.رسول خدا(ص)ضمن سخنى فرمود:اى مردم!خداوند اسلام را به عنوان دین براى شما برگزید،پس با سخاوت و خوش اخلاقى با اسلام همراهى نیكو كنید،آگاه باشید كه سخاوت درختى است در بهشت‏و شاخه‏هاى آن در دنیا قرار دارد،هر كدامتان سخاوتمند باشید،همواره به شاخه‏اى از آن آویخته‏اید تا خداوند او را به بهشت در آورد».وجود چنین روحیه‏اى در ابتداى تشكیل حكومت در مدینه در میان مسلمین سبب شد كه فقر به شكل معجزه آسایى از میان جامعه برافكنده شود و همه را به نظام و مؤثر بودن آن در حل مشكلات امیدوار سازد.


احترام به ماههاى حرام

عرب جاهلى سالى چهار ماه را ماه‏هاى حرام مى‏دانستند: رجب، ذى‏القعده، دى‏الحجه، محرم. حرام یعنى محترم. در حقیقت عرب چون پاس احترام این ماه‏ها را نگاه مى‏داشتند، لذا از هرگونه قتل و غارت و آدم كشى درآنها اكیدا مانعت‏به عمل مى‏آوردند. در این ماه‏ها عرب از تمامى نقاط جزیره عربستان به مكه مى‏آمدند، و مراسم عبادت و طواف انجام مى‏دادند، یا به بازار عكاظ و اسواق دیگر مى‏رفتند، و به كار تجارت و مبادله كالا و ایراد شعر و خطابه مى‏پرداختند.

هرچند اعراب جاهلى بت‏یا ستاره یا اشیاى دیگر را مى‏پرستیدند، ولى با این وصف عمده نظر آنها درآمد و رفت‏به مكه احترام به كعبه و مراسمى بود كه بر محور آن انجام مى‏گرفت. با این وضع چنان كه گفتیم آنها در ضمن به كار تجارت و مبادله شعر و خطابه حتى در منازل و اسواق میان راه هم اشتغال داشتند.

در ماه‏هاى حرام به كسى تعرض نمى‏شد. به قتلى نه تجاوزى و هتك ناموسى به وقوع نمى‏پوست. حتى حیوانات هم از امنیت و آزادى برخوردار بودند و تامین جانى داشتند.

اگر دراین مدت به كسى تعدى مى‏شد، عموم قبائل خود را موظف مى‏داشتند تجاوز را سركوب كنند و متعدى را به كیفر رسانند.

پى‏نوشتها:

1ـ المعرفة و التاریخ،ج 1،ص .277

2ـ الطبقات الكبرى،ج 3،ص 396

3ـ حشر، .19

تاریخ اسلام صفحه 39

على دوانى

منبع:سایت حوزه




طبقه بندی: تاریخ اسلام، 
برچسب ها: مهمان نوازى اعراب جاهلی، نقش خصلتهاى عربى در رشد اسلام، احترام به ماههاى حرام، آداب و رسوم پسندیده اعراب جاهلیت،
دنبالک ها: تاریخ اسلام،
درباره وبلاگ
موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
آیا به نظر شما در مملکت اسلامی ما عدالت اجتماعی وجود دارد؟





نویسندگان
وصیت نامه شهدا
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
لوگوی دوستان

قالب وبلاگ